In order to adjust procedures in Serbia to the ones of other European countries, a strategic planning of cluster development in Serbia needs to be performed. There are more than 55 clusters in Serbia. Clusters represent significant tool of sustainable economic development. LEDIB Cluster House, an innovative organization, was formed in Nis in purpose of developing clusters all over South-East Serbia, with the mission to establish cooperation of business community organized into clusters and public and scientific-research sectors. Increase in the number of clusters in Serbia indicates that there is a need to create specific training for associates in the area of cluster development in Serbia. By applying the multidisciplinary approach in training of cluster facilitators, based on cooperation of Universities, business organizations and clusters, and with strong support of public sector, LEDIB Cluster House is contributing to creation of expert assistants – cluster facilitators, who will enable professional development of clusters in Serbia, strengthening thus the SME sector competitiveness through support to innovations.

Contemporary competitiveness depends on productivity but not on its approach to production factors or company size. Productivity lies on a competition of companies, that is, organizations can improve productivity in any branch if use sophisticated methods, advanced technologies and offer unique products and services. Sophistication by which the company competes in certain area is greatly affected by quality of local business environment. Clusters operate on competitiveness of organizations in three ways: first, by increase of productivity of the companies in environment, second, supporting and managing the innovations contributing the productivity increase, and third, enhancing the initiation of the new business enlarging and strengthening the cluster.

Small and medium companies can significantly increase their competitiveness by interconnecting into business clusters, business incubators or technology parks. This interconnection contributes to the growth and development of not only cluster members, but has a regional and a national dimension. Without it, there can be no significant penetration into international markets. Due to all these factors, the issue of encouraging cluster connectivity must be given much greater attention in Serbia. In addition to a simulative economic policy, the process of development of clusters must be based on adequate human potentials where the key place belongs to the management of companies in a cluster and the management of the entire cluster.

The main aim of the paper is to identify education quality focused on the need to make profound connection with the business environment with the goal of employability of graduates. The findings suggest that flow of ideas and information with focus on knowledge within the cluster serves as a powerful force for potential change in educational systems where links between practice and theory are firmly grounded and applied as the means to develop appropriate teaching and pedagogical strategies to meet the student’s needs.

Udruživanje naučno-istraživačkih institucija u doba globalizacije i svetske ekonomske krize, sve više dobija na značaju početkom XXI veka. Time bi se pojednostavila razmena informacija, novih tehnologija i usavršavanje istraživačkog kadra. Radom je obuhvaćen pristup zasnovan na klasterskom povezivanju naučnih organizacija u COST.

Većina proizvođača autokomponenti u Srbiji još uvek nije okončala proces privatizacije, u evropskim okvirima nije konkurentna, a ispunjenost proizvodnih kapaciteta daleko je od nekadašnje. Dobavljačka industrija, pogotovu onaj deo koji još uvek čeka na privatizaciju, suočava se sa problemima koji su nastali u prošlosti. Preduzeća pokušavaju da povećaju proizvodnju i da smanje zavisnost od domaćih proizvođača vozila. Prilagođavanje u međuvremenu znatno promenjenim tržišnim uslovma i zahtevima iziskuje od dobavljača ogromne dodatne napore. Proizvodnjom auto delova i auto opreme u Srbiji bavi se oko 160 registrovanih preduzeća sertifikovanih po ISO standardima oko 35%, godišnim prometom oko 200 Mil Eur i blizu 36.000 zaposlenih. Na osnovu sadašnjeg stanja, srpski proizvođači autodelova i opreme kratkoročno ne mogu računati sa planiranjem proizvodnje. Obzirom na postojeću svetsku ekonomsku krizu koja se najviše odrazila na autoindustriju, dobavljači su primorani da se na stranim tržištima bore za nove kupce svojih proizvoda. Veći aranžmani sa evropskim proizvođačima automobila do sada nisu realizovani, ali se vode pregovori i vrše auditi od strane renomiranih proizvođača, i pojedinačnih TIER 1 dobavljača. Autoklaster Srbije, kao jedan od vodećih klastera u Srbiji, koji funkcioniše u ekonomskom prostoru jedne države, treba da bude integralni deo sveobuhvatne strategije koja vodi ka daljim ekonomskim reformama. Ovakav pristup predviđa da klasteri treba da imaju ograničen životni vek, gubeći svoj značaj kada se Država uključi u svetsko tržište i postigne projektovane makroekonomske parametre.Autoklaster Srbije, takođe, treba da bude značajni razvojni instrument domaće ekonomije - obezbeđujući priliv direktnih stranih investicija, novih tehnologija i potrebnu stranu valutu da bi se omogućile potrebe uvoza za domaću privredu. Stvaranje novih radnih mesta ključno je za države sa visokom stopom neuposlenosti i zato su one spremne da daju veliki broj povlastica kompanijama koje će uposliti lokalno stanovništvo. U slučaju autoindustrije Srbije, Autoklaster Srbije je postao partner saradnik Drzavi-Ministarstvu ekonomije u procesu monitoringa, kvalifikacije i obuke članica, standardizacije kvaliteta proizvodnje i poslovanja, promocije potencijala članica na međunarodnim sajmovima i konferencijama, kooperacije sa međunarodnim asocijacijama GTZ, UNIDO, USAID,... Koliku važnost i značaj u procesu ekonomskog razvoja Srbije Ministarstvo Ekonomije pridaje delatnosti Autoklastera Srbije, pokazuje i to da u svim aktivnostima na promociji i poboljšanju konkurentske pozicije članica klastera, učestvuje sa 50 % svih troškova i aktivnosti .Od početka svog postojanja-2005, Autoklaster Srbije daje značajan doprinos naporima srpskog dobavljačkog sektora autoindustrije, i tek predstoje aktivnosti i zadaci koje nameću i svetski proizvođači automobila, postojeći i potencijalni strani investitori. Tehnička obuka, sertifikacija, zajedničke prezentacije, trening programi, kao i stvaranje radne discipline može biti trajna dobit u nastavku tranzicionih aktivnosti Srbije i restrukturiranja dobavljačkog sektora autoindustrije.

Gradjevinski klaster „DUNDJER“, zajedno sa većim brojem evropskih organizacija, učestvuje na evropskom projektu FP7 pod nazivom „OPEN HOUSE“ (7th FP ENV - 2009.3.1.5.2). Nova evropska metodologija u razvojnoj fazi, ima za cilj da razvije i primeni zajedničku transparentnu metodologiju, koja će dopuniti postojeće metodologije za ocenu projektovanja i izgradnje održivih gradjevina koristeći otvoreni pristup i zajedničku tehničku platformu. Metodologija se zasniva na postojećim metodama za ocenu održive gradnje (BREEAM, DGNB, LEED,...), na postojećim Evropskim standardima (ISO TC 59/SC 17, CEN/TC 350), EPBD Ditektivi i njihovim nacionalnim transpozicijama i metodologijama za ocenu održivosti gradnje na medjunarodnom, evropskom i nacionalnom nivou. U ovom radu dat je pregled kriterijuma za ocenu ekonomskog kvaliteta poslovnih zgrada.

Pet globalnih trendova obeležava savremenu svetsku ekonomiju: reciprocitet (kao glavno načelo međunarodne ekonomske integracije), integracija organizacija u svetsku privredu kroz saveze-alijanse-klastere, reinženjering, velike i radikalne promene u strukturi organizacija, ispitivanje funkcije, uloge i legitimnost menadžmenta, dominacija brzih promena u međunarodnoj, državnoj i poslovnoj politici nad internom ekonomijom. Početak 21 veka je okarakterisan pojavom partnerstva–alijansi-klastera globalnog ekonomskog fenomena, koji ne stavlja u prvi plan pravo kontrole i vlasničku dimenziju, već efekat strategijskog menadžmenta, a strukturi članova daje veći značaj od vlasničkih odnosa. Glavni cilj je pokriti sve tehnologije i tržišta koja su bitna za odredjeni proizvod-uslugu, redukovanja troškova i rizika istraživanja i razvoja novih proizvoda i procesa, izbegavanje uvozne barijere, postizanje ekonomije obima ujedinjenjem snaga u oblasti marketinga, finansija i proizvodnje. U poslednjih pet godina, broj ovakvih saveza raste po stopi od 5 % na godišnjem nivou.

Industrial clusters as an exceptional form of self organizing of industry in contemporary conditions, according to our concept of mechanism for improvement of competitiveness in industry represents one of the cranks of such a mechanism (besides the development strategy, industrial policy and quality strategy. This work paper has as a starting point considerations of the issues related to definition, establishment, location, development and role of a cluster in the process of improvement of competitiveness in industry. 

The concept of a cluster facilitator has only been recently elaborated in economic literature, whereas sources of information on cluster facilitators on the territory of Serbia are scarce. Therefore, further in the text the role and the significance of a cluster facilitator will be demonstrated through an empirical aspect of activities and operation of LEDIB Cluster House. That particular aspect implies examples of good practice of cluster facilitators from other countries cooperating with Cluster House in enhancing interaction and exchange of experience. LEDIB Program has invested significant resources in the training of the cluster facilitators and the following text represents a combination of acquired theoretical knowledge and practical experience. The most significant series of cluster facilitators training modules organized by the Cluster House was held in REG X Danish Cluster Academy, so that some of the definitions and conclusions cited in the text have been taken from the experts working at this prominent institution for the cluster development.