One of the beneficial methodologies for growing and developing a level of tourism which is sustainable and enhances the totality of local and regional environments is a multi-stakeholder approach to tourism development. In this paper, we present the case of the “Heritage trails through Dolenjska and Bela krajina in SE Slovenia” by which sustainable rural development takes an integrated approach in terms of start-up, implementation and development and is supported by and benefits from the notion of a core of multiple stakeholders. It is clear that: • Entrepreneurship and entrepreneurial skills, harnessed in a bottom-up model of development, will have a huge impact on rural and agri-tourist micro-economies at a local community level. The effect in driving wealth creation and expanding employment is measurable in a very tangible and transparent way • Furthermore, multi-stakeholder tourism projects benefit the ownership transformation process by forcing public, privateand social ownership agents and enterprises to work together for common benefit. Because of the bottom up approach the measurable value at an enterprise or agency level is also more tangible and obvious • We can also see that by engaging local public agencies, the dimension of environmental planning and protection can be assured. In this way the sustainable nature of tourism and its impact on the local environment can be assessed and given due priority • At the same time, in such integrated projects, individual entrepreneurs begin to comprehend and understand the value of co-operation as well as of competition. A key feature is often the need for small-scale tourism entrepreneurs to develop a promotional mechanism to market their product or service at a wider national and international level. Individually the costs of such an activity are too great for micro-enterprises, but they are possible for groups of enterprises. This evidences how an integrated model enables participants to benefit from the totality and complexity of resources and skills held by all stakeholders Clearly the model we are referring to, as demonstrated in the Case Study utilised in this paper, has a very precise local/regional orientation. The Heritage Trail of Dolenjska & Bela krajina Case Study has a rural base and is profoundly affected by the necessity to attract tourism inputs without damaging the sensitivities of the rural environment. It also has astrong multi-st akeholder approach which in many ways illustrates the impact in EU-funded programmes of the concept of subsidiarity - aiming at seamless connectivity between EU supranational policy and funding, member state objectives in macro-economic harmonisation and stabilities and local micro-economic needs.

Koncept klastera postaje jedna od vodećih ideja razvoja nacionalnih privreda krajem XX veka. Pored značaja lokacije klastera, posebnu pažnju treba obratiti na podizanje svesti o potrebi za poboljšanjem obrazovanja i usavršavanjem kadrova koji bi činili okosnicu razvoja klastera. Zato poseban akcenat u radu je stavljen na značaju obrazovanja i potrebi za njegovim poboljšanjem radi ostvarivanja što bolje sprege klastera i jedinica obrazovnog sistema.

Change is modus operandi in modern times and it will be even more so in the future. RTC is normal having in mind that positions of stakeholders are to be disturbed, but there are numerous other reasons for RTC, but real question is how to deal with it. In this paper we will examine change and RTC happening in Regional Chamber of Economy in Nis, Serbia. These changes were inducted by transition of Serbia and its economy during past decades, but also by legislative reform in this sector. Relevant literature was investigated having in mind similirarities and differences with current examples in order to find out what is change and what is RTC, why does it happen and how to deal with it. As a conclusion,the guide - a practical modelwith check-list for change implementation and dealing with RTC was crafted. This model was developed with respect of existing change models and guides.

: Klasteri se smatraju za izuzetno prosperitetan način povećanja poslovnih aktivnosti i uspeha malih i srednjih preduzeća u zemljama u tranziciji. Međutim, pitanja životne sredine i održivosti ne smeju biti zanemarena prilikom stvaranja mreže preduzetničkih jedinica. Eko-industrijsko umrežavanje je koncept koji se dobro uklapa u globalno poslovanje klastera i zato zaslužuje dalju pažnju i popularizaciju među preduzetnicima. Simbioza između različitih lokalnih ili regionalnih poslovanja koja su u skladu sa principima očuvanja životne sredine treba da postanu dragocena komponenta modernog razvoja klastera. Ovaj rad nastoji da podigne svest o očuvanju životne sredine i delovanja MSP kroz promociju sa “stanovišta klastera “ u suočavanju sa savremenim izazovima očuvanja životne sredine.

U radu se prikazuju metode koje se primenjuju radi obezbeđenja tehničke sigurnosti, kao i dodatne sigurnosti uslovljene javnim i socijalnim razlozima. Razmatra se funkcionalno oštećenje i lom, kao i pojam veka trajanja konstrukcije pri projektovanju. Gledano sa tehničkog aspekta, moguće je graditi građevinsku konstrukciju koja je izložena opterećenjima unutar računskih granica, tačno prema projektu sa svim materijalima određene čvrstoće i sa ispravnim analizama i pretpostavkama proračuna, pa neće biti potrebno preduzimanje nekih dodatnih mera radi obezbeđenja sigurnosti. Ustvari, svi su ovi faktori varijabilni, mada se neki od njih mogu tačno predvideti. Da bismo se obezbedili i u odnosu na one koji su neizvesni, povećavamo čvrstoću konstrukcije. Ova povišena čvrstoća obezbeđuje do izvesnog stepena sigurnost i u odnosu na ekstremne uslove promenljivih faktora. Konačan stepen sigurnosti sastoji se iz dela za obezbeđenje u odnosu na tehničke i socijalne posledice rušenja objekta.

Rad predstavlja rezultate prikupljanja, obrade, analize podataka i primene naučnih dostignuća za potrebe izrade Regionalnog prostornog plana Nišavskog, Pirotskog i Topličkog Upravnog okruga. Izneti prikaz tiče se ekstremnih hidroloških situacija-poplava i suša, kao i erozije tla. Ekstremne suše i poplave prikazane na kartama područja imaju velike povratne periode (77 do 1000 godina). U pogledu poplava, dat je još i grubi prikaz potencijalno plavnih površina i rangiranje opština prema izloženosti poplavama. Na sličan način su prikazane i rangirane opštine prema izloženosti ekcesivnoj i jakoj eroziji, a dinamika procesa je ilustrovana stanjem u vremenskom opsegu od pre 30 godina do danas. Na kraju su naglašene zakonske obaveze i mere u domenu odbrane od poplava i zaštite od erozije.

Pojam javnog interesa se jednako vezuje za (gradsko gradjevinsko) zemljište, namenu od opšteg / javnog interesa, ili pak aktivnosti od javnog interesa, kao što je slučaj sa aktivnostima vezanim za zaštitu životne sredine ili zaštitu kulturnih dobara. U periodu tranzicije javni interes, u situaciji fleksibilne interpretacije planova, aktuelnog zakonodavnog konteksta, arbitrarnog tretmana od strane brojnih institucija i pritiska kapitala sve više gubi na značaju. Ovakve pojave u suprotnosti su sa osnovnim premisama održivog razvoja grada, koje operacionalizacijom treba da se iskazuju najmanje kroz: • Socijalnu održivost i primenu principa jednakosti kroz stvaranje prostornih uslova za minimiziranje socijalnih razlika odnosno favorizovanje socijalne i prostorne kohezije. • Održivo urbanističko planiranje - strategije lokalnog planiranja koje se razvijaju tako da uzimaju u obzir dobrobit lokalne privrede i stanovništva; • Održivo korišćenje zemljišta; • Institucionalnu održivost, koja podrazumeva unapredjenje procedura i institucionalnih aranžmana što doprinosi uvodjenju integrativnog pristupa. Sledeći pristup učenja na greškama, ukazujemo na primer tretmana nekih sportskih i rekreativnih površina u Beogradu u aktuelnoj domaćoj praksi, diskutujući koliko se ovakav tretman može smatrati održivim kao i da li struka može da se odupire navedenim tranzicionim trendovima.

Planiranje razvoja seoskih područja je i dalje aktuelna tema u našoj sredini budući da struka još uvek traži odgovore, dok istovremeno nema značajnih pozitivnih pomaka u životu na selu. Stoga je od velikog značaja pažljivo odabran, primeren pristup planiranju ovih područja. U ovom radu se razmatra pristup koji bi ponudio rešenja bliska sredini za koju se planira. Naglasak je na istraživanju lokalnih karakteristika, potreba i mogućnosti područja značajnih za oblast javnih službi koje predstavljaju važan oslonac u razvoju seoskih područja. Konkretniji rezultat bi se odnosio na definisanje liste kriterijuma i indikatora koji nedvosmisleno odražavaju lokalne karakteristike seoskog područja i time ga čine posebnim u smislu određivanja strategije razvoja. Ovakva lista kriterijuma i indikatora odnosila bi se na prostorno-fizički i funkcionalno zaokruženo područje kao što je regionalna celina, odnosno lokalna zajednica. Istovremeno, ovakav pristup omogućio bi neposrednije uključivanje lokalne zajednice, odnosno lokalnog nivoa planiranja i upravljanja u donošenju odluka vezanih za razvoj sela.

U ovom radu predstavljeni su rezultati istraživanja na polju stambenih i poslovnih objekata železnice, sagrađenih u Nišu u drugoj polovini devetnaestog veka. O arhitekturi objekata železnice ima vrlo malo naučnih radova usled nedostatka istorijskih pisanih i grafičkih dokumenta. Istorijskom metodom i analizom došlo se do bitnih podataka o arhitekturi objekata železnice koji imaju značaj u očuvanju baštine. Cilj rada bio je ukazivanje na arhitekturu koja je nastala kao posledica izgradnje pruge kroz Niš, što je u datom trenutku predstavljalo prekretnicu u razvoju grada i regiona, čime je i arhitektura grada dobila na značaju. Takođe, radom se skreće pažnja na potrebe zaštite graditeljskog nasleđa i predstavlja osnov za neka dalja istraživanja u okviru postavljene teme.

Nedostatak funkcionalnih i modernih smeštajnih i ugostiteljskih kapaciteta je jedan od značajnih nedostataka u turističkoj ponudi Niša, naročito neposrednog gradskog jezgra. Kao rezultat analize ovakvog stanja, nastao je projektni zadatak i zahtev investitora za izradu projekta hotela „My place“, koji bi ispunjavao uslove predviđene za hotel kategorije 4 zvezdice. U radu se diskutuje arhitektonski projekat i funkcije ovog hotelskog objekta, kao i projekat enterijera, nastalog u cilju zadovoljenja optimuma kriterijuma postavljenih zakonskim regulativama za izgradnju hotela visoke kategorije.